दोन्ही करप्रणालींची बहुतेक तुलना "हे तुमच्या वजावटींवर अवलंबून आहे" इथेच थांबते. हे मार्गदर्शक तुम्हाला नेमका आकडा देते: प्रत्येक पगारावर किती वजावटी (deductions) असल्यावर जुन्या पद्धतीत नव्या पद्धतीपेक्षा कमी कर लागतो. तुमच्या वजावटी त्या आकड्यापेक्षा कमी असतील, तर नवी पद्धत निवडा.
सर्व आकडे 60 वर्षांखालील पगारदार व्यक्तींसाठी FY 2026-27 (कर वर्ष 2026-27) चे आहेत आणि त्यात 4% आरोग्य व शिक्षण उपकर (सेस) धरलेला आहे. आमच्या आयकर कॅल्क्युलेटर मध्ये जे नियम आहेत, तेच इथे वापरले आहेत.
एका मिनिटात नियम
| नवी पद्धत (डिफॉल्ट) | जुनी पद्धत | |
|---|---|---|
| पगारावरील स्टँडर्ड डिडक्शन | ₹75,000 | ₹50,000 |
| करमुक्त (रिबेटनंतर) | ₹12 लाखांपर्यंत करपात्र उत्पन्न | ₹5 लाखांपर्यंत करपात्र उत्पन्न |
| स्लॅब | ₹4 लाखांपर्यंत 0%, मग प्रत्येक ₹4 लाखांवर 5%, 10%, 15%, 20%, 25%, ₹24 लाखांवर 30% | ₹2.5 लाखांपर्यंत 0%, ₹5 लाखांपर्यंत 5%, ₹10 लाखांपर्यंत 20%, त्यावर 30% |
| कलम 123 (आधीचे 80C), आरोग्य विमा, गृहकर्ज व्याज, HRA यांसारख्या वजावटी | मिळत नाहीत | मिळतात |
म्हणजे नव्या पद्धतीत दर कमी आहेत आणि रिबेट मोठे आहे, तर जुन्या पद्धतीत आधी तुमच्या वजावटी वजा होतात. प्रश्न फक्त एवढाच आहे की तुमच्यासाठी कोणता परिणाम मोठा आहे.
पगारानुसार ब्रेक-ईव्हन वजावट
इथे "वजावट" म्हणजे ₹50,000 च्या स्टँडर्ड डिडक्शन व्यतिरिक्त जुन्या पद्धतीत वजा होणारी प्रत्येक गोष्ट: कलम 123 मधील गुंतवणूक, आरोग्य विम्याचा हप्ता, गृहकर्जाचे व्याज, HRA सूट, NPS इत्यादी.
| एकूण पगार | नव्या पद्धतीत कर | जुन्या पद्धतीत कर (₹1.5 लाख वजावटीसह) | जुनी पद्धत तेव्हाच स्वस्त, जेव्हा वजावट यापेक्षा जास्त असेल |
|---|---|---|---|
| ₹8 लाख | ₹0 | ₹33,800 | ₹2,50,000 |
| ₹10 लाख | ₹0 | ₹75,400 | ₹4,50,000 |
| ₹12 लाख | ₹0 | ₹1,17,000 | ₹6,50,000 |
| ₹12.75 लाख | ₹0 | ₹1,40,400 | ₹7,25,000 |
| ₹14 लाख | ₹81,900 | ₹1,79,400 | ₹5,18,750 |
| ₹15 लाख | ₹97,500 | ₹2,10,600 | ₹5,43,750 |
| ₹18 लाख | ₹1,50,800 | ₹3,04,200 | ₹6,41,667 |
| ₹20 लाख | ₹1,92,400 | ₹3,66,600 | ₹7,08,333 |
| ₹25 लाख | ₹3,19,800 | ₹5,22,600 | ₹8,00,000 |
| ₹30 लाख | ₹4,75,800 | ₹6,78,600 | ₹8,00,000 |
| ₹40 लाख | ₹7,87,800 | ₹9,90,600 | ₹8,00,000 |
या तक्त्यातून तीन गोष्टी स्पष्ट दिसतात:
- ₹12.75 लाखांपर्यंतच्या पगारावर नव्या पद्धतीला हरवणे जवळजवळ अशक्य आहे. ₹75,000 च्या स्टँडर्ड डिडक्शननंतर करपात्र उत्पन्न ₹12 लाखांच्या आत राहते, म्हणून कर शून्य. जुनी पद्धत तेव्हाच बरोबरी करते जेव्हा वजावटींमुळे करपात्र उत्पन्न ₹5 लाखांपर्यंत खाली येते.
- सर्वात कठीण टप्पा ₹12.75 लाखांच्या थोडा वर आहे. इथे मार्जिनल रिलीफमुळे नव्या पद्धतीतील कर कमी राहतो, म्हणून जुन्या पद्धतीला ₹5–7 लाख वजावट लागते.
- साधारण ₹25 लाख ते ₹50 लाखांपर्यंत ब्रेक-ईव्हन नेहमी ₹8 लाख राहतो. वरच्या स्लॅबमध्ये दोन्ही पद्धती 30% कर घेतात, त्यामुळे दोघांमधील फरक बदलणे थांबते.
प्रत्यक्षात तुम्ही किती वजावट घेऊ शकता?
जुन्या पद्धतीत पगारदार व्यक्तीच्या नेहमीच्या वजावटी आणि त्यांची वार्षिक मर्यादा:
| वजावट | वार्षिक मर्यादा |
|---|---|
| कलम 123 (आधीचे 80C): PF, PPF, ELSS, जीवन विमा, मुलांची शिक्षण फी, गृहकर्जाची मुद्दल | ₹1,50,000 |
| तुमचे अतिरिक्त NPS योगदान (जुन्या कायद्यात 80CCD(1B)) | ₹50,000 |
| स्वतः आणि कुटुंबाचा आरोग्य विमा (जुन्या कायद्यात 80D) | ₹25,000 (तुम्ही 60+ असल्यास ₹50,000) |
| आई-वडिलांचा आरोग्य विमा | ₹25,000 (ते 60+ असल्यास ₹50,000) |
| तुम्ही राहता त्या घराच्या गृहकर्जाचे व्याज | ₹2,00,000 |
| HRA सूट | तुमचे भाडे, पगार आणि शहर यांवर अवलंबून |
HRA शिवाय बहुतेक लोक जास्तीत जास्त सुमारे ₹4.75 लाख पर्यंत पोहोचतात. हा आकडा तक्त्याशी ताडून पहा: ₹12.75 लाखांपेक्षा जास्त पगारावर ब्रेक-ईव्हन ₹5.2 लाख किंवा त्याहून जास्त आहे. प्रत्यक्षात जुनी पद्धत तेव्हाच जिंकते जेव्हा तुमच्याकडे गृहकर्ज असेल, मोठी HRA सूट असेल आणि तुम्ही कलम 123 ची पूर्ण मर्यादा वापरत असाल.
तीन उदाहरणे
₹10 लाख पगार, PF आणि विम्यात ₹1.5 लाख. नवी पद्धत: ₹0. जुनी पद्धत: ₹75,400. ₹3.75 लाख वजावट असली तरी जुन्या पद्धतीत ₹28,600 कर लागेल. नवी पद्धत निवडा.
₹15 लाख पगार, ₹4.25 लाख वजावट (कलम 123 मध्ये ₹1.5 लाख, NPS ₹50,000, आरोग्य विमा ₹25,000, गृहकर्ज व्याज ₹2 लाख). नवी पद्धत: ₹97,500. जुनी पद्धत: ₹1,24,800. नवी पद्धत तरीही ₹27,300 ने स्वस्त आहे. जुनी पद्धत साधारण ₹5.44 लाख वजावटीनंतरच जिंकते, उदा. सुमारे ₹1.2 लाखांची HRA सूटही असल्यास.
₹25 लाख पगार, मेट्रो शहरात भाडे आणि गृहकर्ज. नवी पद्धत: ₹3,19,800. बरोबर ₹8 लाख वजावटीवर दोन्ही पद्धतींत सारखाच कर लागतो. ₹9 लाख वजावटीवर (वरील ₹4.25 लाख आणि ₹4.75 लाख HRA सूट) जुन्या पद्धतीत ₹2,88,600 लागतील, म्हणजे ₹31,200 ची बचत.
निर्णय घेण्यापूर्वी
- तुमचे खरे आकडे वापरा. HRA सूट तुम्ही भरत असलेले भाडे, मूळ पगार (बेसिक) आणि तुम्ही मेट्रो शहरात राहता का यावर अवलंबून असते. दोन्ही पद्धती शेजारी-शेजारी पाहण्यासाठी तुमचे आकडे आयकर कॅल्क्युलेटर मध्ये टाका.
- मालकाला (employer) वेळेवर सांगा. वर्षाच्या सुरुवातीला मालक TDS साठी तुमची पद्धत विचारतो. तुम्ही "नवी" सांगितली आणि रिटर्न जुन्या पद्धतीत भरले (किंवा उलट), तर फरक रिटर्न भरताना मिटवला जातो.
- पगारदार लोक दर वर्षी पद्धत निवडू शकतात. तुमचे व्यवसाय किंवा व्यावसायिक सेवेतून उत्पन्न असेल, तर पद्धत बदलण्यावर बंधने आहेत, म्हणून सध्याचे नियम CA कडून तपासा.
- मालकाचे NPS योगदान दोन्ही पद्धतींत मिळते, त्यामुळे तुलना बदलत नाही.
- ज्येष्ठ नागरिकांना जुन्या पद्धतीत जास्त शून्य स्लॅब मिळतो (60–79 वर्षे: ₹3 लाख, 80+: ₹5 लाख), म्हणून त्यांचा ब्रेक-ईव्हन तक्त्यापेक्षा थोडा कमी असतो.
हे मार्गदर्शक फक्त पगार आणि सर्वसाधारण उत्पन्नासाठी आहे. त्यात भांडवली नफा (capital gains), ₹50 लाखांवरील सरचार्ज आणि इतर विशेष प्रकरणे धरलेली नाहीत. अशा वेळी, किंवा कोणतीही शंका असल्यास, चार्टर्ड अकाउंटंटचा सल्ला घ्या.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
₹12 लाखांपेक्षा कमी उत्पन्नावर नवी पद्धत नेहमीच चांगली आहे का?
पगारदार लोकांसाठी जवळजवळ प्रत्येक बाबतीत होय: ₹12.75 लाखांपर्यंतच्या पगारावर नव्या पद्धतीत कर शून्य आहे. जुनी पद्धत तेव्हाच बरोबरी करते जेव्हा वजावटींमुळे करपात्र उत्पन्न ₹5 लाखांपर्यंत येते, उदा. ₹10 लाख पगारावर ₹4.5 लाख वजावट.
नव्या पद्धतीत कोणत्या वजावटी मिळतात?
पगारावरील ₹75,000 चे स्टँडर्ड डिडक्शन, NPS मधील मालकाचे योगदान आणि आणखी काही. कलम 123 (आधीचे 80C) मधील गुंतवणूक, आरोग्य विमा, HRA आणि तुम्ही राहता त्या घराच्या गृहकर्जाचे व्याज मिळत नाही.
माझे गृहकर्ज आहे. मी जुनी पद्धत निवडावी का?
आपोआप नाही. ₹2 लाखांपर्यंतचे गृहकर्ज व्याज आणि कलम 123 चे पूर्ण ₹1.5 लाख मिळून ₹3.5 लाख होतात, जे तक्त्यातील ₹10 लाख आणि त्यावरील प्रत्येक पगाराच्या ब्रेक-ईव्हनपेक्षा कमी आहे (₹8 लाखांवर तर दोन्ही पद्धतींत कर आधीच शून्य आहे). साधारणपणे सोबत मोठी HRA सूट किंवा इतर वजावटीही लागतात.
₹25 लाख, ₹30 लाख आणि ₹40 लाखांवर ब्रेक-ईव्हन एकच ₹8 लाख का आहे?
₹24 लाखांपेक्षा जास्त करपात्र उत्पन्नावर दोन्ही पद्धती प्रत्येक जास्तीच्या रुपयावर 30% घेतात, त्यामुळे दोघांमधील फरक स्थिर राहतो. खालच्या स्लॅबमधील जुन्या पद्धतीच्या जास्त कराची भरपाई करण्यासाठी ₹8 लाख वजावट लागते.
रिटर्न भरताना पद्धत बदलता येते का?
व्यवसायाचे उत्पन्न नसलेले पगारदार लोक दर वर्षी रिटर्न भरताना पद्धत निवडू शकतात, मालकाला वेगळे सांगितले असले तरी. जो जास्तीचा कर किंवा परतावा (रिफंड) निघतो, तो रिटर्नमध्ये मिटवला जातो.