मेरा हिसाब
GST म्हणजे काय?
GST (वस्तू आणि सेवा कर) हा भारतात विकल्या जाणाऱ्या बहुतेक वस्तू आणि सेवांवर लागणारा एकच अप्रत्यक्ष कर आहे. विक्रेता तो किमतीसोबत खरेदीदाराकडून घेतो आणि सरकारकडे भरतो.
सध्याचे GST दर
22 सप्टेंबर 2025 पासून बहुतेक वस्तू आणि सेवा दोन मुख्य दरांमध्ये येतात, आणि काही निवडक वस्तूंवर जास्त दर लागतो:
| दर | साधारणपणे कशावर |
|---|---|
| 5% | रोजच्या वापराच्या अनेक वस्तू आणि सेवा |
| 18% | इतर बहुतेक वस्तू आणि सेवा (प्रमाणित दर) |
| 40% | काही चैनीच्या आणि आरोग्याला हानिकारक ("सिन") वस्तू |
| 3% | सोने, चांदी आणि दागिने |
अनेक अत्यावश्यक वस्तूंवर GST लागत नाही (0%). तंबाखूसारख्या काही उत्पादनांसाठी वेगळे नियम आहेत, आणि त्यांवर GST शिवाय अतिरिक्त कर लागू शकतो. एखाद्या उत्पादनाचा दर त्याच्या HSN/SAC कोडवर अवलंबून असतो, म्हणून तुमच्या उत्पादनाचा दर अधिकृत CBIC GST पोर्टलवर नक्की तपासा.
GST चा हिशोब कसा करतात?
GST जोडणे (किमतीत GST समाविष्ट नाही):
- GST = रक्कम × दर ÷ 100
- एकूण = रक्कम + GST
उदाहरण: ₹1,000 वर 18% → GST = ₹180, एकूण = ₹1,180.
GST वजा करणे (किमतीत GST आधीच समाविष्ट आहे):
- GST आधीची रक्कम = किंमत × 100 ÷ (100 + दर)
- GST = किंमत − GST आधीची रक्कम
उदाहरण: 18% GST सह ₹1,180 → GST आधीची रक्कम = ₹1,000, GST = ₹180.
₹1,180 चे 18% (₹212.40) काढणे ही एक नेहमीची चूक आहे. ते चुकीचे आहे, कारण ₹1,180 मध्ये कर आधीच समाविष्ट आहे.
CGST, SGST आणि IGST
- खरेदीदार त्याच राज्यात: GST दोन समान भागांत विभागला जातो — CGST (केंद्रासाठी) आणि SGST (राज्यासाठी). 18% वर हे 9% CGST + 9% SGST होते.
- खरेदीदार दुसऱ्या राज्यात: पूर्ण दर IGST म्हणून लागतो. 18% वर हे 18% IGST होते.
उदाहरणार्थ, पुण्यातील दुकानाने नाशिकच्या ग्राहकाला माल विकला तर CGST + SGST लागेल; तेच दुकान इंदूरला माल पाठवेल तर IGST लागेल. दोन्हीमध्ये एकूण कर सारखाच असतो, फक्त विभागणी बदलते.
दुकानदारांसाठी टिप्स
- कोटेशनवर किंमत GST सह आहे की GST वेगळा, हे नेहमी स्पष्ट लिहा.
- प्रत्येक उत्पादनाचा HSN/SAC कोड आणि दर तपासा; GST कौन्सिलच्या बैठकांनंतर दर बदलू शकतात.
- कंपोझिशन योजनेतील व्यापारी ग्राहकाकडून GST घेऊ शकत नाहीत, म्हणून त्यांनी बिलात GST जोडू नये.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
एखाद्या रकमेवर 18% GST कसा काढायचा?
रकमेला 0.18 ने गुणा. ₹2,500 वर GST ₹450 आणि एकूण ₹2,950 होते. वर "GST जोडा" निवडून रक्कम टाका, CGST आणि SGST ची विभागणीही दिसेल.
GST सह किमतीतून GST वेगळा कसा करायचा?
किमतीला (1 + दर ÷ 100) ने भागा. 18% GST सह ₹590 साठी: 590 ÷ 1.18 = ₹500 GST आधीची रक्कम, म्हणजे GST ₹90. वर "GST वजा करा" निवडल्यास हे आपोआप होते.
IGST हा CGST आणि SGST च्या बेरजेपेक्षा जास्त असतो का?
नाही. IGST हा CGST + SGST च्या बेरजेइतकाच असतो. 18% IGST आणि 9% CGST + 9% SGST मध्ये एकूण कर सारखाच आहे.
12% आणि 28% GST स्लॅबचे काय झाले?
22 सप्टेंबर 2025 पासून 12% आणि 28% स्लॅबमधील बहुतेक वस्तू 5% किंवा 18% मध्ये आल्या, आणि काही चैनीच्या व हानिकारक (सिन) वस्तू 40% मध्ये. जुनी बिले तपासण्यासाठी तुम्ही दराच्या बॉक्समध्ये 12 किंवा 28 लिहू शकता.
या कॅल्क्युलेटरमध्ये सेस किंवा इतर कर समाविष्ट आहेत का?
नाही. हे फक्त GST चा हिशोब करते. तुमच्या उत्पादनावर सेस किंवा इतर कर लागत असल्यास तो वेगळा जोडा.